Roberto Schiavi

WAAR ZIJN DE ENGELEN ?  door Rob Perrée

Mijn laatste atelierbezoek bij Roberto Schiavi (Genua, 1967) is een verwarrende en soms uitermate komische gebeurtenis. Druk pratend, in een mengtaal van Italiaans, Engels en Antwerps, schuift hij in een hoog tempo het ene na het andere werk voor mijn ogen. Werken die weliswaar indruk maken, maar die geen enkele relatie lijken te hebben met de vele woorden die ze begeleiden. De vaak grote schilderijen geven zich ogenschijnlijk gemakkelijk prijs, maar ik voel dat ze van alles te verbergen hebben. Dat probeer ik haast wanhopig te achterhalen, maar daarvoor maken ze zich veel te snel uit de voeten. De woordenstroom heeft haast. Een ervaring rijker, maar voorlopig niets wijzer trein ik terug naar Amsterdam.

Als ik hem de volgende dag om beeldmateriaal vraag, stuurt hij ongevraagd een statement over zijn werk mee. Kennelijk was de verwarring van mijn gezicht te lezen.

Zijn tekst begint met de ontmoedigende zin: “Mijn schilderijen zijn gemakkelijk te begrijpen.” Dan volgt een cryptisch verhaal over de zon die niet meer door engelen wordt voortgeduwd en over de beruchte tafel van de filosofen die niet meer bestaat. Is de magie verdwenen door de kennis die de mens van het heelal of de wereld heeft of bestaat de magie nog steeds? De tekst opteert voor het laatste en eindigt met de vermeend logische conclusie: “Daarom maak ik graag schilderijen die makkelijk te begrijpen zijn.”

Roberto Schiavi beleeft een haast satanisch genoegen in het stichten van verwarring. Zijn op dikke houten platen geschilderde werken zijn figuratief en nauwkeurig. Een leesbare pagina uit een encyclopedie op een zwarte ondergrond. Een telefonerende man, wiebelend op een stoel. Een donkere wand met onderaan een stopcontact. Een man die in de ruimte zweeft achter een reeks van getallen. Een gemarmerde plaat met een bellenbord en een cactus op een zwarte ondergrond.

In deze kille omschrijvingen licht echter de absurditeit al op. De pagina blijkt afkomstig te zijn uit het lemma ‘oorlog’ en over Hitler te gaan. Opeens krijgt de zwarte achtergrond een nieuwe betekenis. Opeens lijkt het ertoe te doen dat de kunstenaar oorspronkelijk uit Italie komt en sinds 1999 in Antwerpen woont. Engelen kunnen duivels worden.

De telefonerende man is de kunstenaar zelf. Hij zit niet op zijn stoel, maar zweeft boven het zitvlak. Zijn benen hangen in de lucht en in het marmer van de vloer keert het gezicht van de maker terug. Het behang rondom de telefoon blijkt bij nader inzien gedecoreerd met tekeningen van een tenniswedstrijd van ver voor de oorlog. Toen het damesdubbel nog in het lang werd gespeeld. Wat aanvankelijk een huiselijk tafereel leek te zijn, wordt tot een raadselachtig verhaal met surrealistische elementen.

En die zwevende man achter die getallen? Is dat een parodie op de kunstenaar zelf? Zijn die getallen daarom spiegelbeeldig geschilderd? Waren de werken die aan deze schilderijen voorafgingen en die hij drie jaar geleden in Amsterdam liet zien niet altijd een visuele en poetische vertaling van mathematische reeksen? Heeft Schiavi het manische tellen en rekenen achter zich gelaten? Of beter: van zich af geduwd?

Wat moet die cactus voor dat bellenbord? Waarom zijn de namen op dat bord in spiegelbeeld? Halen die hoekklemmen en die ordinaire cactus dat dure marmer niet onderuit? Heeft hypocrisie een nieuwe vorm gevonden?

Los van de inhoudelijkheid spelen de werken van Roberto Schiavi met de wetten van de ruimtelijkheid, het perspectief en met de wetmatigheden van kleuren. Door te schilderen op dikke houten platen, schopt hij bovendien de gangbare notie van het schilderij onderuit. Zijn ‘doeken’ neigen naar wandsculpturen.

Roberto Schiavi haalt de magie binnen zijn werk en zet zo de geconditioneerde kijker voortdurend op het verkeerde been. Hij laat zien dat het mogelijk blijft om de zon door engelen te laten voortduwen en dat de tafel van de filosofen nog steeds dienst kan doen.

De tijd mag wijsheid hebben gebracht, dat hoeft echter niet te betekenen dat de fantasie en de humor tot het verleden behoren.

Rob Perree

Parijs, juli 2009