Jan Fabre
THEATER VAN DE ROMANTIEK
[uit: Rob Perrée - catalogus '80 + 25 =2005 , Galerie Witteveen, januari 2006]
Het is moeilijk om vat te krijgen op een kunstenaar die vele talenten heeft. De Belg Jan Fabre (1956) is zo’n kunstenaar. In het begin van de jaren tachtig drijft hij het Amsterdamse schouwburgpubliek tot wanhoop door het acht uur lang te laten kijken naar een voorstelling die geen voorstelling is, naar een dans die geen dans is, naar een performance die zich niet houdt aan de daarvoor geldende regels. Hij trakteert het op een onderzoek naar "the diversity of the body in all its productions". Omdat hij dwars door alle codes en afspraken heen gaat, verjaagt hij het traditionele theaterpubliek, maar wordt hij onmiddellijk geaccepteerd in de kunstwereld. Lijkt het.
Na diverse theaterproducties betreedt hij het ‘echte’ veld van de beeldende kunst. Hij gaat tekenen. Hij vergelijkt de discipline zelf met praten, "a directness of enlightened stammering". Het grenst in zijn ogen aan het pure denken. Omdat hij gefascineerd is door het uur waarop de nacht zich overgeeft aan de dag ("Hour of the Blue"), tekent hij met een blauwe bic balpen. Hij beperkt zich niet tot vellen wit papier, hij gaat veel verder: hele gebouwen worden met zijn blauwe halen bewerkt. Daarmee doorbreekt hij opnieuw een code. De doorsnee kijker kent het medium, zeker in die tijd, eind jaren tachtig, alleen van schaars verlichte prentenkabinetten en museumzalen. De sculpturen die hij daarna gaat maken werken op een andere manier verstorend. Het zijn aanvankelijk levensgrote kledingstukken waarin de menselijke figuur ontbreekt, opgebouwd uit duizenden kevers (zijn liefde voor insecten zou afkomstig zijn van zijn overgrootvader. Die was entomoloog). Fabre plaatst ze nadrukkelijk in de ruimte en belicht ze zó, dat de keverschilden gaan schijnen en schitteren en de aandacht van de kijker gericht wordt. Niet alleen mensen, maar ook dieren maakt hij tot onderwerp van zijn sculpturen. Vanaf 2000 begint hij met een serie met kevers beklede doodskoppen met dieren in hun mond. Opnieuw lokt de kunstenaar felle reacties uit, omdat hij theatrale middelen gebruikt die zich niet zouden verdragen met het gekende medium, maar ook omdat hij er niet voor terugschrikt gruwelijkheid en schoonheid ongegeneerd met elkaar te combineren.
Jan Fabre is een onvervalste romanticus. Hij is niet tevreden met de tijd waarin hij leeft en vertaalt die onvrede in werk dat zich afzet tegen of losweekt uit de moraliteiten van deze tijd. Dat klinkt zwaar en wellicht vervelend, maar hij doet dat met een enorm ontwikkeld gevoel voor schoonheid en voor poëzie. Bovendien is relativering hem niet vreemd. Een paar jaar geleden realiseerde hij ‘Searching for Utopia’, een enorm bronzen beeld aan de kust van België. Het evenbeeld van hemzelf zit op de rug van een uit de kluiten gewassen schildpad. Een moderne variant op Peter Pan of Nils Holgerson. Komisch én typerend. Op zoek naar een betere wereld op een poëtische, wat naïeve, theatrale manier.
Door dat laatste, het grote gebaar of het op effect gerichte gebaar, voelt de in Calvinisme gedompelde Nederlandse kunstliefhebber zich misschien wat ongemakkelijk, het zorgt er wel voor dat de ‘boodschap’ zijn beoogde doel bereikt.
@-@
"There is a combat to carry out, but it is a poetic battle to defend the vulnerability of the beauty and mankind."
Jan Fabre, 2005
