Frequenties

In de rust van het kunstenaarsatelier heb ik een tijdje stil gezeten,

als op de loer, de blik gericht op een drievoudig puzzelwerk dat

als een triptycon voor mij stond. Ik gebruik bewust het Griekse

woord voor drieluik wegens het vibrerende geluid dat zich door

de lucht boort wanneer je het uitspreekt.

Want in dit werk gaat het om de vibratie, de trillingen van de

vlakken waar drie maal 8.505 puzzelstukjes in een rijke schakering

van kleuren elkaars spectrum beïnvloeden. Over en weer ontstaat

er een reactie tussen de geschilderde elementen. Talrijke pulsaties

lopen over de kleurdeeltjes.

Frequenties noemt Pieter Bijwaard zijn laatste creatie.

De deeltjes zijn geordend in verschillende harmonische kleurvelden.

De korte overgang tussen de verschillende kleuren en hun simultane

interactie zorgt voor een ononderbroken spel van tinten dat doet

denken aan een polifonisch gezang. Zoiets als de Sequenza’s

van Luciano Berio wiens werk Bijwaard veel inspireert. Net als dat

van John Cage en Morton Feldman. De uitvoerige stukken die

Feldman componeerde tonen ook vergelijkbare trekken met de

Frequenties van Bijwaard.

Ze zijn gekenmerkt door hun nauwelijks waarneembare

opstapelingen van tonen waaruit een rustige klankstemming

ontstaat.

Zo werkt het ook in het drieluik van Bijwaard; de herhaling van

het basismotief (het puzzelstukje) en de subtiele aansluiting

van de verweven kleurvelden verlenen rust aan het geheel.

Maar op een afstand bekeken of door de ogen samen te knijpen,

ontstaat er een plots zichtbare structuur die, als het ware, een

cadans brengt in deze schijnbare rust. Deze structuur bestaat

uit blokken waarvan de tinten verwant zijn of juist contrasterend.

Soms is de grens tussen de blokken amper zichtbaar, daar weer

is de schakellijn ook duidelijk waarneembaar. Mijn blik slingert

van organische naar stelselmatige ordening van de vlakken.

Het samenspel van de puzzelstukjes oogt impressionistisch en

soms pointillistisch en tevens denk ik ook aan Cézanne.

Pieter Bijwaard – Frequentie (detail) – gouache op papier – 70 x 150 cm – 2010


De kleurfluisteraar

In de stilte van het atelier vertelt de kunstenaar mij over zijn werk.

Door het raam kan ik zijn huis zien staan aan de overkant van het

door een palissade omsloten hofje. Rust in de geordende tuin;

klein grasveld, twee brede perken waar digitalispollen en

rozenstruiken wachten op de zon, gebed in aangeschoffelde

tuingrond. Het Noorderlicht stroomt naar binnen.

De ruimte waar we zitten is niet groot.

Maar juist de beperking is van essentieel belang voor Bijwaard.

Vijfendertig jaar heeft hij vrijwel op één formaat gewerkt, wat hem

niet verhinderde zijn zoektocht op de meest uiteenlopende

manieren af te leggen en telkens nieuwe wegen in te slaan.

Zijn tekeningen op papier van 32,5 x 25 cm, kan je zien als zoveel

vensters geopend op semi-abstracte denkbeeldige werelden

waarvan de echo, nog lang na de aanschouwing, hoorbaar blijft.

Laden vol met zorgvuldig opgeborgen tekeningen. Een zestigtal

worden uitgekozen en geëxposeerd samen met foto’s van

Diana Blok. Wat opvalt is dat de abstracte composities van de

beeldend kunstenaar hun visuele weerklank vinden in de door

de lens van de fotografe gevangen beelden.

Aan het licht van deze op associatieve en intuïtieve wijze

samengestelde combinaties ontdekt men Bijwaard’s grote

openheid, evenals de universele draagwijdte van zijn vormentaal.

Wat mij trof tijdens onze ontmoetingen is de ernst waarmee

hij elk ambachtelijk aspect van zijn vak bedachtzaam benadert.

Bij het kijken naar zijn tekeningen neem je het langzame en

geduldige proces waar. De kunstenaar jaagt tussen droom en

werkelijkheid. Hij weet heel goed hoe hij de vluchtige aanwezigheid

van een vruchtbare gedachte moet temmen; namelijk door de

materiële hulpmiddelen te hanteren met geduld, concentratie,

alertheid en empathie. Hij weet dat hij zich de tijd moet toe

eigenen, of beter gezegd, dat hij zich in de plooien van de tijd

moet laten glijden, wil hij een antwoord van zijn vragende

hand ontvangen.

Behoedzaam gaat Pieter Bijwaard als bewuste ambachtsman

om met de traditionele schilder- en grafische technieken;

hij verzint ook nieuwe gereedschappen, vaak door het toeval

op zijn pad gelegde voorwerpen.

Bij het tot stand komen van het drieluik, is het aanschaffen van

een ponsmachine bijvoorbeeld van betekenis geweest; het

knippatroon gaf de maat van het puzzelstuk.

Na zoveel jaren op vrijwel één formaat te hebben gewerkt,

zag de kunstenaar voor het eerst een zinvolle aanleiding om

dat formaat los te laten, met grotere vlakken te experimenteren,

en met een minimaal gegeven de ruimte te onderzoeken.

”Ik begin vaak met een wit vel papier en bewerk het op

verschillende wijzen”, vertelt hij. ”Soms is de verf dekkend

dan weer uiterst schraal en ligt als ruis over het papier.

Soms is de kleur waterdun laag op laag opgebouwd, het papier

binnendringend, zoals bij de frescotechniek.”

Hij maakt ook gebruik van drukinkt om de kleur en de huid van het

oppervlak intenser, zintuiglijk voelbaar te maken. Op sommige

puzzelstukken merk je een verloop van kleur terwijl op anderen die

ondoorschijnend en egaal is. ”Elk stuk is gelijkwaardig”, voegt hij

toe, ”en dringt zich als vorm niet op”.

Door de beperking van het puzzelstuk en zijn minimale basisvorm

komt de rijkdom van de kleurschakering optimaal tot zijn recht.

Hierdoor oogt het geheel transparant ondanks de aanwezigheid

van donkere tinten.

Stilte, aandacht, ontspanning. De vlakken beginnen te vibreren,

de kleur gromt, roept zacht, ruist, zucht, zingt, echoot, reikend

naar de ruimte.

Deze kunstenaar is een kleurfluisteraar.

Colette Noël
Bergen, mei 2010